اقدام برای خزر؛ صدای مشترک برای نجات بزرگترین دریاچه جهان
مقدمه
دریای خزر، پهنه آبی بیهمتای اوراسیا، امروز بیش از هر زمان دیگری در معرض تهدید قرار گرفته است. کاهش سطح آب، ورود آلایندهها، تخریب زیستگاهها، و خطر نابودی گونههای ارزشمندی چون *فک خزری* و *ماهیان خاویاری*، این دریاچه را به یکی از حساسترین کانونهای بحران زیستمحیطی منطقه بدل کرده است. در چنین شرایطی، سکوت جایز نیست.
ما در زیستبان با باور به نقش جامعه مدنی در حفاظت از محیطزیست، دومین رویداد خود را با عنوان اقدام برای خزر در بابلسر برگزار کردیم؛ رویدادی که هدف آن ایجاد صدای واحدی از دل جامعه، دانشگاهیان، کنشگران و مردم بود تا پیام مشترک خود را به رهبران پنج کشور ساحلی خزر برسانند.
اهداف رویداد
این رویداد با سه هدف اصلی شکل گرفت:
1. آگاهیبخشی عمومی درباره وضعیت بحرانی دریای خزر.
2. ایجاد همافزایی میان فعالان محیطزیست، پژوهشگران، و جامعه محلی.
3. بیان مطالبات مدنی در قالب یک بیانیه پایانی خطاب به سران کشورهای ساحلی خزر.
ما باور داریم که آینده خزر نه تنها به سیاستها و تصمیمات دولتی، بلکه به کنش جمعی و فشار مثبت جامعه مدنی نیز وابسته است.
محتوا و برنامهها
رویداد «اقدام برای خزر» از ساعت 13 صبح تا ۱8:۳۰ عصر در هتل میزبان بابلسر آغاز شد و با حضور صدها نفر از دانشجویان، فعالان، پژوهشگران و علاقهمندان محیطزیست ادامه یافت.
کارگاههای آموزشی
چهار کارگاه آموزشی تخصصی برگزار شد:
* آلودگی های دریای خزر، با آقای دکتر احمد رادمنش
* آینده تنوع زیستی دریاچه و حفاظت از فک خزری، با آقای دکتر مجتبی کشاورز
* نوسانات سطح تراز آب دریای کاسپین، با آقای دکتر همایون خوشروان
*اکوتوریسم و گردشگری دریایی کاسپین، با مهندس آیدین رزم پیشه
این کارگاهها فرصت مغتنمی برای انتقال دانش علمی به زبان ساده و کاربردی برای عموم بود.
نشست تخصصی بین حوزه ای
سه میزگرد تخصصی با حضور استادان دانشگاه، فعالان مدنی و کارشناسان مستقل برگزار شد. موضوعات نشست تخصصی در خصوص
- اثرات نوسانات تراز آب دریای کاسپین با ارائه دکتر حسن فضلی
- آلودگی های دریای کاسپین، با ارائه دکتر حسن نصرا… زاده ساروی
- تاریخ و آداب فرهنگی کرانه دریای کاسپین، با ارائه استاد طیار یزدان پناه لموکی
- رژیم حقوقی دریای کاسپین، با اارئه دکتر الهه کولایی
- توسعه پایدار و حکمرانی دریای کاسپین، با ارائه دکتر وحید خیرآبادی
- توسعه شهرسازی و دریای کاسپین، با ارائه مهندس تورج ناییج پور
بود. شرکتکنندگان در فضایی باز و تعاملی، دیدگاههای خود را مطرح کردند و بر ضرورت همکاری منطقهای تأکید کردند.
این نشست دارای یک پنل شامل یک عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس، مدیرکل دفتر زیستگاه های آبی سازمان حفاظت محیط زیست و یک کنشگر محیط زیست بود. زمان سخنرانی برای هر فرد 20 دقیقه بود، 10 دقیقه ارائه فرد و 10 دقیقه پرسش و پاسخ و نکات پنل تخصصی.
—
نکته.
ما برای مراسم پایانی جهت ضمانت اجرای بیانیه رویداد، همینطور پشتوانه فعالیت ها در زمینه محیط زیست دریای کاسپین از بخش دولتی دعوت بعمل آوردیم تا علاوه بر ارائه فعالیت های خود در زمینه حفاظت از دریای کاسپین فضای مناسبی را برای گفت و شنود آماده کنیم. اما متاسفانه با وجود دعوت رسمی و قول مساعد برای حضور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست که به دلایل مختلفی با کارشکنی رو به رو شد و در مراسم حضور نیافتند. به همین علت به صورت سلسله وار و در حرکتی بسیار غیر حرفه ای سایر سخنرانان مراسم پایانی هم حضور خود را لغو کردند. ما از جانب آنها عذرخواهیم.
بیانیه پایانی
در پایان رویداد، بیانیهای با عنوان «صدای خزر» قرائت شد که به امضای جمعی از شرکتکنندگان رسید. این بیانیه خطاب به رؤسای جمهور پنج کشور ساحلی خزر (ایران، روسیه، ترکمنستان، قزاقستان و جمهوری آذربایجان) نوشته شد و شامل محورهای زیر بود:
نگرانی عمیق از کاهش سطح آب و پیامدهای آن برای جوامع محلی و زیستبومها.
*درخواست تشکیل دبیرخانه دائمی کنوانسیون تهران* برای پیگیری هماهنگ اقدامات زیستمحیطی.
*هشدار نسبت به افزایش آلودگیها* ناشی از صنایع نفتی و فاضلابهای شهری.
*تأکید بر حفاظت از گونههای کلیدی* مانند فک خزری و ماهیان خاویاری به عنوان میراث مشترک بشریت.
*دعوت به اقدام مشترک فوری* در قالب توافقهای منطقهای الزامآور.
این بیانیه بهعنوان سندی مدنی، نمادی از خواست جامعهای آگاه برای نجات خزر است.
اهمیت رویداد
«اقدام برای خزر» تنها یک رویداد محیطزیستی نبود؛ بلکه تلاشی بود برای ساختن پلی میان علم، سیاست و جامعه. ما در زیستبان باور داریم که حفاظت از خزر نیازمند ارادهای فراتر از مرزهاست. همانطور که بحران خزر مرز نمیشناسد، راهحل آن نیز باید منطقهای و هماهنگ باشد.
این رویداد نشان داد که جامعه دانشگاهی، جوانان و مردم عادی میتوانند با هم صدایی قدرتمند برای حفاظت از محیطزیست ایجاد کنند. همچنین روشن شد که آگاهی عمومی و مطالبهگری مدنی میتواند مکمل مهمی برای تصمیمسازیهای کلان باشد.
نگاه به آینده
زیستبان قصد دارد «اقدام برای خزر» را به یک جنبش مستمر تبدیل کند. این تنها آغاز راه است. از این پس، با برگزاری نشستها، کارگاهها، کمپینهای عمومی و انتشار گزارشهای تخصصی، پیگیری تعهدات کشورها در کنوانسیون تهران را دنبال خواهیم کرد.
هدف ما ایجاد یک شبکه پایدار از دانشگاهها، گروههای مردمی و سازمانهای غیردولتی است تا بتوانند به صورت جمعی و منطقهای بر روندهای زیستمحیطی خزر اثر بگذارند.
نتیجهگیری
دریای خزر گنجینهای بیبدیل است؛ نه فقط برای پنج کشور ساحلی، بلکه برای کل بشریت. امروز اما خزر نیازمند اقدامی فوری، هماهنگ و مبتنی بر علم است. رویداد «اقدام برای خزر» نشان داد که جامعه مدنی ایران آماده است تا سهم خود را در این مسیر ایفا کند و با صدایی رسا خواستار توجه جدی دولتها به این دریاچه ارزشمند شود.
ما در زیستبان امیدواریم این حرکت سرآغاز فصل تازهای در تاریخ حفاظت از خزر باشد؛ فصلی که در آن، همکاری، مسئولیتپذیری و عشق به طبیعت، آیندهای روشنتر را برای بزرگترین دریاچه جهان رقم بزند.